200 TL’lik Banknotların Dolaşımdaki Ağırlığı Artıyor
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) yayımladığı son emisyon verileri, dolaşımdaki banknot kompozisyonunda dikkat çekici bir değişime işaret etti. Haziran ayı itibarıyla tedavüldeki toplam banknot tutarı 928,4 milyar lira seviyesine ulaşırken, bunun 823,6 milyar liralık kısmını 200 TL’lik banknotlar oluşturdu.
Bu veriler doğrultusunda, dolaşımdaki banknotların değer bazında yaklaşık yüzde 88,7’sinin 200 TL’lik kupürlerden oluştuğu görüldü. Bayram dönemlerinde yaşanan geçici nakit talebi hariç tutulduğunda, bu oran şimdiye kadar kaydedilen en yüksek seviyelerden biri olarak dikkat çekiyor.
100 TL ve Küçük Kupürlerin Payı Azalıyor
TCMB verilerine göre son bir yılda 200 TL’lik banknotların toplam emisyon içerisindeki payı yaklaşık 3,4 puan artış gösterdi. Buna karşılık diğer banknotların dolaşımdaki ağırlığında düşüş yaşandı.
Haziran ayında;
- 200 TL’nin payı yüzde 88,7‘ye yükseldi.
- 100 TL’nin payı yüzde 8,16‘ya geriledi.
- 50 TL’nin payı yüzde 1,4 seviyesine düştü.
- 20 TL, 10 TL ve 5 TL’lik banknotların payında ise sınırlı değişim görüldü.
Böylece dolaşımdaki toplam banknotların yaklaşık yüzde 96,9’unu yalnızca 100 TL ve 200 TL’lik kupürler oluşturdu. Küçük değerli banknotların kullanım oranı ise her geçen yıl daha da azalıyor.
200 TL’nin Alım Gücü Yıllar İçinde Önemli Ölçüde Geriledi
200 TL’lik banknot ilk kez Ocak 2009 tarihinde tedavüle sunulduğunda, toplam emisyon içerisindeki payı yalnızca yüzde 5,5 seviyesindeydi. Aradan geçen yıllarda yüksek enflasyon ve fiyat artışlarının etkisiyle hem kullanım oranı hem de dolaşımdaki miktarı önemli ölçüde arttı.
Ekonomik hesaplamalara göre, 2009 yılında tek bir 200 TL ile satın alınabilen mal ve hizmetler için bugün yaklaşık 5 bin 143 TL gerekiyor.
Başka bir ifadeyle, 2009 yılındaki 200 TL’nin satın alma gücüne ulaşabilmek için günümüzde yaklaşık 26 adet 200 TL’lik banknota ihtiyaç duyuluyor. Bu hesaplama, 200 TL’nin yıllar içinde enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybettiğini ortaya koyuyor.
Yeni Büyük Kupür Gündemde Yok
200 TL’lik banknotların dolaşımdaki payı tarihi seviyelere ulaşmasına rağmen Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın daha yüksek değerli yeni bir banknot basılmasına yönelik resmi bir hazırlığı bulunmuyor.
TCMB Başkanı Fatih Karahan, daha önce yaptığı değerlendirmelerde büyük kupür kullanımının kayıt dışı ekonomiyle mücadele açısından bazı avantajlar sağladığını ifade etmiş ve mevcut banknot yapısının bu açıdan yeterli olduğunu belirtmişti.
Ekonomistler Ne Diyor?
Uzmanlar, dolaşımdaki en yüksek kupürlü banknotun kullanım oranının artmasının temel nedenlerinden birinin yüksek enflasyon olduğunu belirtiyor. Fiyat seviyelerindeki yükseliş nedeniyle vatandaşların günlük nakit ihtiyaçlarını karşılamak için daha yüksek değerli banknotlara yöneldiği ifade ediliyor.
Önümüzdeki dönemde enflasyonun seyri, nakit kullanım alışkanlıkları ve para politikalarında yaşanacak gelişmeler, banknot kompozisyonundaki değişimin devam edip etmeyeceği açısından belirleyici olacak.