SCÜ Akademisyeninden Tarihe Işık Tutan Araştırma! 109 Yıllık Gizli İngiliz Raporu Ortaya Çıkarıldı
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi (SCÜ) Eğitim Fakültesi’nde yürütülen akademik bir araştırma kapsamında, Birleşik Krallık Ulusal Arşivleri’nde yer alan ve uzun yıllar kamuoyunun gündeminde yer almayan 1917 tarihli gizli İngiliz istihbarat raporu gün yüzüne çıkarıldı. “Panturancılık Hareketi” başlığını taşıyan belge, dönemin İngiliz yönetiminin Osmanlı Devleti, Türk milliyetçiliği ve Orta Asya politikalarına bakışını yansıtan önemli tarihi kaynaklar arasında değerlendiriliyor.
Akademik çalışmada raporun yalnızca içerdiği bilgiler değil, hazırlandığı dönemin siyasi şartları ve İngiltere’nin dış politika yaklaşımı da bilimsel yöntemlerle analiz edildi.
Çalışma SCÜ Akademisyeni Prof. Dr. Osman Kubilay Gül Tarafından Yürütüldü
Araştırma, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Kubilay Gül tarafından gerçekleştirildi.
Çalışma kapsamında Birleşik Krallık Ulusal Arşivleri’nde CAB 24/33/82 referans numarasıyla kayıtlı bulunan ve Ekim 1917 tarihini taşıyan gizli istihbarat raporu tarihsel bağlamı içerisinde incelendi.
Osmanlı Devleti ve Pantürkizm’e İlişkin Değerlendirmeler Yer Alıyor
Birinci Dünya Savaşı’nın kritik dönemlerinden birinde hazırlanan raporda; Osmanlı Devleti’nin siyasi yapısı, Türkistan’daki milliyetçilik hareketleri, Pantürkizm anlayışı ve İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin politikalarına ilişkin İngiliz istihbaratının değerlendirmeleri bulunuyor.
Belgede ayrıca Panislamizm ile Pantürkizm arasındaki ilişki, Osmanlı Devleti’nin farklı topluluklara yönelik politikaları ve Bolşevik Devrimi sonrasında Orta Asya’daki Türk topluluklarının geleceğine ilişkin öngörüler de yer alıyor.
Belge Eleştirel Yaklaşımla İncelendi
Araştırmada, raporda yer alan değerlendirmelerin doğrudan doğru kabul edilmediği, aksine dönemin tarihsel koşulları ve akademik literatür ışığında eleştirel biçimde analiz edildiği belirtildi.
Çalışmada ayrıca İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı yıllarındaki emperyal politikalarının istihbarat raporlarına nasıl yansıdığı da ayrıntılı şekilde değerlendirildi.
“Daha Önce Rastlamadığımız Bir Kaynaktı”
Prof. Dr. Osman Kubilay Gül, söz konusu belgenin arşiv araştırmaları sırasında tespit edildiğini belirterek, dijital ortamda bulunmayan raporun özel başvuru ve ücret karşılığında temin edildiğini ifade etti.
Gül, belgeyle ilgili değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Daha önce hiçbir yerde rastlamadığımız bir kaynaktı. Bu yönüyle alana ciddi katkı sağlayacağını düşünüyoruz. Önemli bir eser ortaya koymaya gayret ettik.”
“Belgenin Yanlı Olabileceği Göz Önünde Bulunduruldu”
Raporun İngiliz istihbaratı tarafından hazırlanmış olması nedeniyle propaganda niteliği taşıyabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Gül, araştırmada belgedeki bilgilerin tarihsel gerçeklik açısından farklı kaynaklarla karşılaştırıldığını belirtti.
Türk ve uluslararası akademik literatürde yer alan çalışmalarla karşılaştırmalı olarak incelenen araştırmanın uluslararası hakemli bir bilimsel dergide yayımlandığı bildirildi.
1944 Tarihli İkinci İngiliz Raporu da İnceleniyor
Prof. Dr. Osman Kubilay Gül, 1917 tarihli raporun ardından bu kez 1944 yılına ait ikinci bir İngiliz istihbarat raporu üzerinde de akademik çalışma yürüttüklerini açıkladı.
İkinci Dünya Savaşı döneminde hazırlanan bu belgenin, Türkiye Cumhuriyeti’nin bulunduğu farklı siyasi atmosferi yansıtması bakımından önemli olduğunu belirten Gül, iki raporun karşılaştırmalı incelenmesiyle İngiliz yönetiminin Pantürkizm algısındaki değişimin ortaya konulmasının hedeflendiğini ifade etti.